Edytujesz Krzyżówka


'''Krzyżówka zwyczajna'''{{r|mk}}, '''krzyżówka''', '''kaczka krzyżówka'''{{r|avibase}} (''Anas platyrhynchos'') – [[Gatunek (biologia)|gatunek]] ptaka wodnego z [[Rodzina (biologia)|rodziny]] [[kaczkowate|kaczkowatych]] (Anatidae). Jest to najpospolitszy i najszerzej rozpowszechniony gatunek kaczki{{r|gisd}}. Zasiedla większość półkuli północnej, ale została [[introdukcja|introdukowana]] do południowo-wschodniej [[Australia|Australii]] oraz na [[Nowa Zelandia|Nową Zelandię]]. Nie jest zagrożona. W Polsce gatunek łowny w okresie od 1 września do 31 grudnia. Od krzyżówki pochodzą [[kaczka domowa|kaczki domowe]].

== Charakterystyka ==
[[Plik:Mallard male - samiec krzyżówki.jpg|lewo|mały|Kaczor w [[Szata godowa|szacie godowej]]]]
W locie ujawniają się granatowe, biało obrzeżone na górze i krawędzi skrzydła [[lusterko|lusterka]]. Poza tym obie płcie mają pomarańczowe nogi. 
[[Plik:2014 Kaczki krzyżowki w wodzie (para).jpg|mały|240px|Samica i samiec]]
[[Plik:Kaczki Krzyżówki.jpg|mały|240px|Kaczki krzyżówki w locie]]
W [[Szata godowa|szacie godowej]] występuje bardzo wyraźny [[dymorfizm płciowy]]. Samiec, zwany kaczorem, w szacie godowej ma zielono [[Opalizacja|opalizującą]] głowę, odgraniczoną od reszty ciała białą obrożą. Żółty dziób. Pierś jest cała brązowa, opalizująca, grzbiet również, ale matowy. Złożone skrzydła brązowe, gdzieniegdzie nieco szare. [[Pokrywy (ornitologia)|Pokrywy]] nad- i podogonowe czarne. Dwie środkowe [[sterówki]] czarne i zakręcone do góry, pozostałe sterówki biało-szare<ref name=":0">{{Cytuj|autor=Michel Klemann|tytuł= <em>Mallard</em> (Anas platyrhynchos) | praca = Feathers |url=http://www.michelklemann.nl/verensite/anas_platyrhynchos/anplindex.html}}</ref>. Pomarańczowe nogi. W [[Szata spoczynkowa|szacie spoczynkowej]] samiec ma upierzenie podobne do samicy, ale różni się żółtym dziobem, rudą piersią i czarnymi pokrywami nadogonowymi<ref>{{Cytuj|autor=L. Svensson, K. Mullarney, D. Zetterstrom|tytuł=Collins Bird Guide 2nd Edition}}</ref>.

Samica ma mniej kontrastowe ubarwienie. Pomarańczowy dziób z czarnymi plamami, u poszczególnych osobników różnej wielkości. Biało-kremowo-beżowa głowa, ciemna przepaska przez oko. Ogólnie pióra przypominają nałożone na siebie łuski, pomarańczowo-brązowe. Na spodzie ciała „łuski” są drobniejsze, w okolicach tyłu również. Sterówki białe z brązowymi plamami<ref name=":0" />.

Pisklęta żółtokremowe z czarnym wierzchem ciała i przepaską przez oko.

Najstarszy, potwierdzony wiek krzyżówki wynosi 29 lat{{r|gisd}}.

; '''Wymiary'''{{odn|Busse|Czarnecki|Dyrcz|Gromadzki|1991|s=287}}{{odn |Sterry|Cleave|Clements|Goodfellow|2002|s=72}}{{r|whatbird}}:
* długość ciała: 50–65&nbsp;cm
** w tym czaszki: 11 cm<ref name="ss">{{cytuj stronę | url = http://www.skullsite.com/completelist/speciesinfo.cfm?spec=5 | tytuł = Mallard (''Anas platyrhynchos'') skull and skeleton information | język = en | archiwum = https://web.archive.org/web/20161021213904/http://www.skullsite.com/completelist/speciesinfo.cfm?spec=5 | zarchiwizowano = 2016-10-21 | data dostępu = 2012-05-27}}</ref>
** dzioba: 5 cm{{r|ss}}
* rozpiętość skrzydeł: 76–102&nbsp;cm
* długość skrzydła: 25–29 cm
* masa ciała: samiec 870–1800 g, samica 735–1320 g{{r|hbwa}}

=== Mieszańce ===
Często powstają międzygatunkowe mieszańce, nawet spoza rodzaju ''[[Anas]]''. Nierzadko zdarza się tak też z [[kaczka domowa|kaczkami domowymi]]. Wtedy powstałe [[mieszaniec|hybrydy]] mają część upierzenia białą, nie jest określone gdzie, z wyjątkiem rodzaju ''Anas''. Krzyżować się może z gatunkami z rodzajów ''[[Aix (ptaki)|Aix]]'', ''[[Kazarka egipska|Alopochen]]'', ''[[Anser]]'', ''[[Branta]]'', ''[[Tadorna]]'', ''[[Piżmówka|Cairina]]'', ''[[Aythya]]'' oraz ''[[Somateria]]''{{r|ibc}}.

== Systematyka ==
Wyróżniono dwa podgatunki ''A. platyrhynchos''{{r|hbwa|ioc}}:
* ''A. platyrhynchos platyrhynchos'' – Europa, Azja, Afryka Północna, Ameryka Północna.
* ''A. platyrhynchos conboschas'' – [[Grenlandia]].
Dawniej za podgatunki ''A. platyrhynchos'' uznawano także: [[krzyżówka florydzka|krzyżówkę florydzką]] (''A. fulvigula'' i jej podgatunek ''A. f. maculosa''), [[krzyżówka meksykańska|krzyżówkę meksykańską]] (''A. diazi''), [[krzyżówka hawajska|krzyżówkę hawajską]] (''A. wyvilliana'') i [[krzyżówka białooka|krzyżówkę białooką]] (''A. laysanensis''){{r|ibc}}.

Po raz pierwszy zgodnie z zasadami [[Binominalne nazewnictwo gatunków|nazewnictwa binominalnego]] opisał ten gatunek [[Karol Linneusz]] w roku 1758 w 10. edycji dzieła ''[[Systema Naturae]]''{{r|oryg}}. Krzyżówka została opisana dwa razy (jako dwa odrębne gatunki) – pod nazwami ''Anas boschas'' (kaczka hodowana) i ''Anas platyrhynchos''{{r|oryg}}. W 12. edycji ''Systema Naturae'' (1766) Linneusz zawarł osobny wpis dotyczący już tylko ''Anas boschas'', zaś ''Anas platyrhynchos'' uznał za samicę [[Płaskonos zwyczajny|płaskonosa zwyczajnego]] (''Anas clypeata'') i potraktował tę nazwę jako [[Synonim (taksonomia)|synonim]]{{r|oryg2}}. Nazwa ''Anas boschas'' była w powszechnym użyciu aż do 1906 roku, kiedy to [[Einar Lönnberg]] ustalił, że ''Anas platyrhynchos'' odnosi się do samca krzyżówki w szacie spoczynkowej (lub samicy{{r|key}}) i ma priorytet, ponieważ została użyta w ''Systema Naturae'' dwie strony wcześniej{{r|lonnberg|johnsgard}}.

Nazwa naukowa oznacza dokładnie „kaczka płaskonosa”, chociaż w Polsce [[Płaskonos zwyczajny|płaskonos]] to inny gatunek. Rosjanie nazywają krzyżówkę „Kriakwa”, co w języku polskim oznacza jeszcze inny gatunek ([[krakwa]]).

== Występowanie ==
[[Plik:Mallard drake flight.jpg|mały|240px|Kaczor krzyżówki wzbijający się do lotu]]
Przeloty w II – IV i VIII – XII. Zasiedla większość półkuli północnej, wyłączając zimniejsze obszary Ameryki Północnej i [[Azja|Azji]] oraz południową część Azji Wschodniej. Jest to ptak wędrowny, ale coraz więcej osobników w miastach prowadzi osiadły tryb życia. W [[Europa|Europie]] Środkowej i Południowej spotykana cały rok, w północnej i środkowej Azji oraz północnej Europie jedynie wyprowadza lęgi. Na małym, południowym obszarze Grenlandii przebywa cały rok, dalej na północ jedynie gniazduje.

Jest najprawdopodobniej najliczniejszym gatunkiem kaczki. Kaczka krzyżówka rozprzestrzeniła się, np. w latach 70. XX wieku w Warszawie gniazdowało jedynie kilka par{{r|kruszewicz}}.

Zasiedla wszelkiego rodzaju środowiska wodne, najczęściej na stawach i jeziorach. Unika rzek o bystrym nurcie oraz zbiorników wodnych ubogich w składniki odżywcze. Często spotykana również w miastach, gdzie bywa bardzo ufna.

== Zachowania ==
Należy do kaczek właściwych – w szukaniu pożywienia z zasady nie nurkuje, przeważnie zanurza jedynie przednią część ciała. Często przebywa w grupach z innymi ptakami wodnymi. Bardzo dobrze lata, w locie poziomym może osiągać nawet 90&nbsp;km/h. Mieszańce międzygatunkowe są płodne, mogą więc tworzyć dalsze hybrydy. Czasami jest bardzo ufna i daje się nawet karmić z ręki (szczególnie zimą w miastach). Ma charakterystyczny krok ze stopami skierowanymi do wewnątrz. Jest ptakiem wędrownym, poza okresem lęgowym tworzy duże stada.

Pierzy się od lipca do września, młode dłużej, w okresie czerwiec-październik. Kaczory robią to w gęsto porośniętych, spokojnych zatokach jezior, grupowo. Tracą wtedy zdolność do lotu.

Krzyżówki, w każdym wieku (jednak młode najbardziej) i występujące na każdym obszarze są narażone na ataki wielu różnych drapieżników, takich jak [[szponiaste|ptaki drapieżne]], [[Łasicowate|łasice]], [[Krukowate|kruki]], [[węże]], [[szop pracz|szopy]], [[Dydelfowate|oposy]], [[Skunksowate|skunksy]], [[żółwie]], duże ryby, gatunki z rodzin [[kotowate|kotowatych]] i [[psowate|psowatych]], włączając w to także te udomowione<ref>{{Cytuj pismo |nazwisko=Martz |imię=Gerald F. |data=1967 |tytuł=Effects of nesting cover removal on breeding puddle ducks |url= |czasopismo=Journal of Wildlife Management |wolumin=31 |numer=2 |strony=236–247 |doi = 10.2307/3798312}}</ref>.

=== Głos ===
[[Plik:Drake mallard Anas platyrhynchos performing the grunt-whistle 2.jpg|thumb|240px|Kaczor krzyżówki wydający charakterystyczny gwizd<ref name="Sokolowski73" /><ref name="Abraham74" />]]
Samiec i samica mają inne głosy. Kaczor odzywa się miękkim, nosowym, nieco chrapliwym „kłek-kłek-kłek”, podczas toków wydaje dźwięczne gwizdy. Kaczka kwacze tak jak kaczka domowa, dość głośno.

=== Pożywienie ===
Ogólnie jest wszystkożerna, ale żywi się głównie roślinami, przeważnie wodnymi. Na lądzie pożywia się np. [[Bukiew|bukwią]]. Żeruje na powierzchni wody; charakterystycznie, z tylną częścią ciała wystającą ponad taflę. Ponadto zjada pokarm zwierzęcy, np. larwy komarów, [[chrząszcze]], [[skorupiaki]] i inne zwierzęta związane ze środowiskiem wodnym. Niektóre ptaki próbują także zjadać śmieci, np. pływające po stawie kawałki folii. Nieprawidłowa dieta, na przykład bogata w chleb, może powodować [[anielskie skrzydło]], schorzenie nieuleczalne u dorosłych ptaków.

Duża zmienność masy ciała ma związek z otłuszczaniem się jesienią i gromadzenia rezerw tłuszczu m.in. w wątrobie, która znacznie się wtedy powiększa.

== Lęgi ==
[[Plik:Anas platyrhynchos (nest).JPG|mały|240px|Jaja krzyżówki w gnieździe]]
[[Plik:Krzyżówki DSC2838 (2)1024.jpg|mały|240px|Kilkudniowe pisklęta krzyżówki]]
[[Plik:Undefduck6.JPG|mały|240px|Podrośnięte pisklę krzyżówki]]
Wyprowadza lęgi w okresie od kwietnia do lipca. Wyprowadza tylko jeden lęg. [[Toki (ptaki)|Toki]] mogą trwać aż do lutego. Kaczory mogą parzyć się z samicami spoza swojej pary. Gniazdo buduje w trawie, ale często szuka miejsc do budowy na drzewie – jest tam bezpieczniej. Krzyżówki zamieszkujące miejskie stawy cierpią na niedostatek naturalnych miejsc lęgowych wobec czego nierzadko zasiedlają budynki – np. balkony, gdzie wykorzystują głównie skrzynki z kwiatami, ale rośliny nie są wcale konieczne. Gniazda mogą być budowane na najwyższych piętrach, a pisklęta zaraz po wykluciu i tak zeskakują na ziemię.

Toki mają miejsce na wodzie. Na początku samice jedynie obserwują popisujące się kaczory. Z głośnym gwizdem, bez wybierania konkretnej kaczki, podnoszą głowę, wyginają kuper i mają widoczne z boku zaokrąglone sterówki. Gdy kaczka wybierze już partnera, płynie za nim, ale ogląda się jeszcze na inne kaczory. Kiedy samiec przyjmie, że ta kaczka go wybrała, wygina skrzydła, aby pokazać niebieskie lusterka. Jednak już po wykluciu kaczor zostawia kaczkę i sama wychowuje ona pisklęta. Może się zdarzyć kopulacja niesparowanych kaczorów ze sparowanymi kaczkami – przy takiej wymuszonej kopulacji samica może nawet utonąć{{r|ripu}}.

Gniazdo ma formę dużej, płytkiej miski<ref name="botw" />. Głównym budulcem jest trawa, wyściółkę stanowią delikatne piórka. Składa 8–12 jaj, sporadycznie 4; jeżeli jest więcej niż 12 jaj, to najpewniej pochodzą od różnych samic. Mają barwę jasnokremową, natomiast wymiary mieszczą się w zakresach: 5,3-6,4 cm x 3,9-4,5 cm<ref>{{Cytuj |tytuł = Mallard Life History, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology |data dostępu = 2021-08-24 |opublikowany = www.allaboutbirds.org |url = https://www.allaboutbirds.org/guide/Mallard/lifehistory |język = en}}</ref>. Inkubacja trwa 27 lub 28 dni. Pisklęta tuż po wykluciu podążają za kaczką; uzyskują lotność w wieku 50–60 dni. Mogą się rozmnażać już po roku{{r|kruszewicz}}.

[[Plik:Kaczka krzyżówka mieszaniec1.jpg|mały|240px|Kaczor – mieszaniec (park w Żywcu, luty 2021)]]
Pomimo tak szerokiego obszaru występowania dziwić może jej niewielkie zróżnicowanie wewnątrzgatunkowe. Wynika ono jednak z wędrownego trybu życia, który warunkuje mieszanie się populacji. Pary tworzą się już na zimowiskach, a nie po powrocie na tereny lęgowe rozsiane na wielu kontynentach. Dochodzi w ten sposób do takich sytuacji, gdy kaczor z [[Syberia|Syberii]] tworzy stadło z kaczką z [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] lub kaczka z [[Czechy|Czech]] łączy się i odlatuje za samcem z [[Finlandia|Finlandii]].

== Status ==
[[Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody|IUCN]] uznaje krzyżówkę za [[gatunek najmniejszej troski]] (LC, ''Least Concern'') nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji szacowano w 2015 roku na ponad 19 milionów osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy{{r|iucn}}. Jest to najpopularniejszy wodny ptak łowny w Europie i Ameryce Północnej{{r|gisd}}.

[[Gatunek inwazyjny]] m.in. w Australii i na Nowej Zelandii, a jej negatywny wpływ polega m.in. na krzyżowaniu się z rodzimymi gatunkami kaczek i przenoszeniu chorób{{r|gisd}}.

W Polsce gatunek łowny w okresie od 1 września do 31 grudnia<ref>Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 24 czerwca 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia okresów polowań na zwierzęta łowne ({{Dziennik Ustaw|2021|1244}}).</ref>{{refn|grupa=uwaga|Do lipca 2021 r. obowiązywał termin od 15 sierpnia do 21 grudnia<ref>Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 marca 2005 r. w sprawie określenia okresów polowań na zwierzęta łowne ({{Dziennik Ustaw|2005|48|459}}).</ref>.}}. Według szacunków [[Monitoring Ptaków Polski|Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych]], w latach 2013–2018 populacja krzyżówki na terenie kraju liczyła 459–608 tysięcy par lęgowych{{r|biuletyn2019}}. Liczebność populacji zimującej w tym samym okresie oceniano na 179–227 tysięcy osobników{{r|biuletyn2019}}. Na ''Czerwonej liście ptaków Polski'' krzyżówka sklasyfikowana została jako gatunek najmniejszej troski (LC){{r|clpp}}.

== Filatelistyka ==
[[Poczta Polska]] wyemitowała 28 lutego 1970 r. [[znaczek pocztowy]] przedstawiający kaczkę krzyżówkę o nominale 40 [[grosz|gr]], w serii ''Ptaki łowne''. Druk w [[Offset (poligrafia)|technice offsetowej]] na papierze kredowym. Autorem projektu znaczka był [[Jerzy Desselberger]]. Znaczek pozostawał w obiegu do 31 grudnia 1994 r.<ref>{{Cytuj stronę | url =https://www.kzp.pl/index.php?artykul=kat-zn-1970-zn1841 | tytuł = Ptaki łowne| autor = Marek Jedziniak | opublikowany = www.kzp.pl | data = | język = pl | data dostępu = 2018-07-21}}</ref>

== Zobacz też ==
* [[ptaki Polski]]

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
<references>
* <ref name="biuletyn2019">{{Cytuj pismo | autor = Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L. | tytuł = Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia | czasopismo = Biuletyn Monitoringu Przyrody | wolumin = 20 | strony = 1–80 | data = 2019 | url = https://otop.org.pl/wp-content/uploads/2020/03/Biuletyn20_2019.pdf}}</ref>
* <ref name="clpp">{{Cytuj książkę | autor = Wilk T., Chodkiewicz T., Sikora A., Chylarecki P., Kuczyński L. | tytuł = Czerwona lista ptaków Polski | wydawca = OTOP, Marki | data = 2020 | url = https://otop.org.pl/wp-content/uploads/2021/01/CLPP_2020_fin.pdf}}</ref>
* <ref name="gisd">{{Cytuj stronę | url = http://www.iucngisd.org/gisd/speciesname/Anas+platyrhynchos | tytuł = ''Anas platyrhynchos'' | praca = Global Invasive Species Database | opublikowany = Invasive Species Specialist Group (ISSG) | język = en | data dostępu = 2019-10-28}}</ref>
* <ref name=hbwa>{{cytuj stronę | url = https://www.hbw.com/species/mallard-anas-platyrhynchos | autor = Carboneras, C. & Kirwan, G.M. | rok = 2019 | tytuł = Mallard (''Anas platyrhynchos'') | praca = <em>del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.).</em> Handbook of the Birds of the World Alive | data dostępu = 2019-10-28}}</ref>
* <ref name="ibc">{{cytuj stronę|url=http://ibc.lynxeds.com/species/mallard-anas-platyrhynchos|tytuł=Mallard (''Anas platyrhynchos'')|opublikowany=Internet Bird Collection|język=en|archiwum = https://web.archive.org/web/20160331020659/http://ibc.lynxeds.com/species/mallard-anas-platyrhynchos |zarchiwizowano = 2016-03-31}}</ref>
* <ref name=itis2>{{ITIS |TSN = 175064 |nazwa = Anas platyrhynchos platyrhynchos |data dostępu = 2014-01-16}}</ref>
* <ref name=itis3>{{ITIS |TSN = 175065 |nazwa = Anas platyrhynchos conboschas |data dostępu = 2014-01-16}}</ref>
* <ref name="ioc">{{Cytuj stronę | url = https://www.worldbirdnames.org/bow/waterfowl/ | tytuł = Screamers, ducks, geese, swans | autor = F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.) | opublikowany = IOC World Bird List (v11.1) | język = en | data dostępu = 2021-03-18}}</ref>
* <ref name="key">{{The Key to Scientific Names|nazwa=boschas|data dostępu=2022-08-07}}</ref>
* <ref name="mk">Systematyka i nazwy polskie za: {{cytuj stronę|autor = P. Mielczarek & M. Kuziemko |url = http://listaptakow.eko.uj.edu.pl/nonpasserines1.html#Anatini |tytuł = Plemię: Anatini Leach, 1820 (wersja: 2020-07-06)|opublikowany = Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego |praca = Kompletna lista ptaków świata|data dostępu = 2021-03-18}}</ref>
* <ref name="oryg">{{Cytuj | autor = K. Linneusz | tytuł = Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/727030#page/143/mode/1up | wydanie = 10 cz. 1 | miejsce = [[Sztokholm|Holmiae]] | data = 1758 | s = 125, 127 | język = la}}</ref>
* <ref name="oryg2">{{Cytuj | autor = K. Linneusz | tytuł = Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/137337#page/204/mode/1up | wydanie = 12 cz. 1 | miejsce = [[Sztokholm|Holmiae]] | data = 1766 | s = 200, 205–206 | język = la}}</ref>
* <ref name="johnsgard">{{Cytuj pismo | autor = Paul A. Johnsgard | tytuł = Evolutionary Relationships among the North American Mallards | czasopismo = The Auk | wolumin = 78 | strony = 11 | język = en | data = 1961 | url = https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1061&context=biosciornithology}}</ref>
* <ref name="lonnberg">{{Cytuj pismo | autor = E. Lönnberg | tytuł = Einige Nomenklaturfragen | czasopismo = Journal für Ornithologie | wolumin = 54 | strony = 528–533 | język = de | data = 1906 | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/104732#page/562/mode/1up}}</ref>
* <ref name=avibase>{{cytuj stronę| autor = Denis Lepage | url = http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=PL&avibaseid=85625D75F2524457|tytuł = Krzyżówka (''Anas platyrhynchos'') Linnaeus, 1758|opublikowany = Avibase|data dostępu = 2014-01-16}}</ref>
* <ref name=whatbird>{{cytuj stronę | url = http://identify.whatbird.com/obj/87/overview/Mallard.aspx| tytuł = Mallard ''Anas platyrhynchos''| opublikowany = WhatBird| data dostępu = 2014-01-16| autor = | język = en}}</ref>
* <ref name="kruszewicz">{{cytuj książkę | strony = 54–55 | tytuł = Ptaki Polski | autor = Andrzej Kruszewicz | rok = 2007 | wydawca = MULTICO | isbn = 978-83-7073-474-9 | miejsce = Warszawa}}</ref>
* <ref name="ripu">{{cytuj książkę | autor = Klaus Richarz, Anne Puchta | tytuł = Ptaki - Przewodnik | wydawca = Muza SA | miejsce= Warszawa | rok = 2006 | isbn = 83-7495-018-8 | strony = 84}}</ref>
* <ref name=Abraham74>{{Cytuj pismo |nazwisko=Abraham |imię=Richard L. |data= 1974 |tytuł=Vocalizations of the Mallard (<em>Anas Platyrhynchos</em>) |url=https://web.archive.org/web/20190217030230/https://pdfs.semanticscholar.org/3d5a/3eac46816a6baf5ccfcdab728a7c80abc701.pdf |czasopismo=The Condor: Ornithological Applications |wolumin=76 |wydanie=4 |strony=401–420 |doi=10.2307/1365814 |data dostępu=2019-02-15 |cytat=grunt-whistle}}</ref>
* <ref name=Sokolowski73>{{Cytuj książkę |nazwisko=Sokołowski |imię=Jan |tytuł=Kaczka krzyżówka |wydanie=I |wydawca=Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia” |miejsce=Warszawa |rok=1973}}</ref>
<ref name="botw">{{cytuj książkę| autor = S.M. Billerman (red.)| tytuł = Birds of the World |url = https://birdsoftheworld.org/bow/home|rok = 2022|autor r = N. Drilling, R.D. Titman & F. McKinney | rozdział = Mallard (''Anas platyrhynchos''), version 1.0| wydawca = Cornell Lab of Ornithology|miejsce = Ithaca, NY|język = en | doi = 10.2173/bow.mallar3.01|data dostępu = 2022-08-05}} {{paywall}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* D. Chandler, D. Couzens, E. Dunn, J. Elphic, R. Hume i inni: ''Fakty o zwierzętach świata: Ptaki''. MULTICO, 2008. {{ISBN|978-83-7073-583-8}}.
* Helga Hofmann: ''Ptaki w ogrodzie''. Ożarów Mazowiecki: Olesiejuk, 2009. {{ISBN|978-83-7588-099-1}}.
* Paul Sterry, Andrew Cleave, Andy Clements, Peter Goodfellow: ''Ptaki Europy. Przewodnik.'' Warszawa: Świat Książki, 2007. {{ISBN|978-83-247-0818-5}}.
* John Gooders: ''Ptaki Polski i Europy'': Wydanie pierwsze. Warszawa: 2003. {{ISBN|83-89181-51-7}}.
* Dariusz Graszka-Petrykowski: ''Ptaki w twoim ogrodzie: przegląd gatunków, dobór roślin, karmniki, pojniki, skrzynki lęgowe, kąpieliska: praktyczny przewodnik. '' Warszawa: Klub dla Ciebie, 2008. {{ISBN|978-83-7404-813-2}}.
* {{Cytuj stronę | url = http://stop.eko.org.pl/portal/upload/files/ulotki/ptaki_w_budynkach.pdf | tytuł = Ptaki w budynkach | nazwisko = Luniak | imię = M. | data = 2010 | opublikowany = Stołeczne Towarzystwo Ochrony Ptaków, Warszawa | data dostępu = 2019-08-30 | archiwum = https://web.archive.org/web/20121128014545/http://stop.eko.org.pl/portal/upload/files/ulotki/ptaki_w_budynkach.pdf | zarchiwizowano = 2012-11-28}}
* Karel Stastny: ''Ptaki wodne''. Warszawa: Delta, 1993. {{ISBN|83-85817-10-7}}.
* {{cytuj książkę| odn={{odn/id|Busse|Czarnecki|Dyrcz|Gromadzki|1991}} | autor = [[Przemysław Busse]] (red.), [[Zygmunt Czarnecki (ornitolog)|Zygmunt Czarnecki]], [[Andrzej Dyrcz]], Maciej Gromadzki, Roman Hołyński, Alina Kowalska-Dyrcz, Jadwiga Machalska, Stanisław Manikowski, Bogumiła Olech | tytuł = Ptaki | tom = II|url = |rok = 1991|wydawca = Wiedza Powszechna|miejsce = Warszawa|seria = Mały słownik zoologiczny|isbn = 83-214-0563-0}}
* {{cytuj książkę |odn = tak| nazwisko = Sterry| imię = Paul|nazwisko2 = Cleave|imię2 = Andrew|nazwisko3 = Clements|imię3 = Andy|nazwisko4 = Goodfellow|imię4 = Peter|tytuł = Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany|wydawca = Horyzont| miejsce = Warszawa| rok = 2002| isbn = 83-7311-341-X}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = https://ebird.org/species/mallar3 | tytuł = Zdjęcia i materiały multimedialne | praca = eBird | opublikowany = Cornell Lab of Ornithology | język = en}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Gromadzki (red.) | imię = M. | tytuł = Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny | wydawca = Ministerstwo Środowiska | miejsce = Warszawa | data = 2004 | strony = 140–144 | tom = 7 | tytuł tomu = Ptaki (część I) | rozdział = ''Anas platyrhynchos'' (Krzyżówka) | adres rozdziału = https://web.archive.org/web/20240705020501/http://natura2000.gdos.gov.pl/files/artykuly/52989/a053_Krzyzowka.pdf | isbn = 83-86564-43-1}}

{{Zwierzęta łowne w Polsce}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Kaczkowate]]
[[Kategoria:Ptaki Afryki]]
[[Kategoria:Ptaki Azji]]
[[Kategoria:Ptaki Europy]]
[[Kategoria:Ptaki Ameryki Północnej]]
[[Kategoria:Gatunki inwazyjne]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku]]
[[Kategoria:Awifauna Polski]]
[[Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza]]